Pravni blog

Osnove medijacije

Šta je medijacija?

Medijacija je postupak alternativnog načina rešavanja sporova, u kome strane žele da sporni odnos reše mirnim putem uz pomoć jednog ili više posrednika – medijatora koji kroz dogovaranje i pregovaranje pomažu strankama da postignu zajedničko rešenje i dođu do sporazuma koji će rešiti njihove sporne odnose i biti prihvatljiv za obe strane. [1]

Ona ne predstavlja sudski postupak, već je medijacija neformalan postupak prilagođen interesima stranaka. Poverljiva je, nepristrasna, dobrovoljna, obostrana, omogućava stranama da reše problem dogovorom, u skladu sa svojim interesima, jeftinija je od sudskog postupka, manje je stresna nego odlazak u sud, rešava spor brže nego u sudskom postupku i manje je formalna od sudskog postupka.

Medijacija u Srbiji

Uvođenje medijacije u pravni sistem Republike Srbije bilo je nužno radi usaglašavanja sa evropskim pravnim standardima i ispunjavanja preuzetih obaveza iz potpisanih međunarodnih ugovora. Kao osnovni ciljevi uvođenja medijacije bili su smanjenje broja predmeta u sudu, sniženje troškova postupka i dužine njihovog trajanja, povećanje kvaliteta rešavanja sporova, povećanje poverenja u sud, uključivanje stranaka u proces rešavanja sporova i uključivanje pravosuđa u savremene promene u pravu.

Zakonska regulativa medijacije započeta je donošenjem Zakona o parničnom postupku[2]. Članom 11. navedenog zakona je bilo propisano da će sud i stranke pre i u toku postupka nastojati da se građanskopravni sporovi rešavaju posredovanjem (medijacijom) ili na drugi miran način, a u tekstu zakona propisana su i osnovna načela postupka medijacije, i to isključenje javnosti, dobrovoljnost, poverljivost i hitnost. Postignut sporazum predstavljao je vansudsko poravnanje koje je medijator dostavljao sudu radi zaključenja sudskog poravnanja.

Prema trenutno važećim zakonskim propisima medijacija je u Republici Srbiji je regulisana Zakonom o posredovanju u rešavanju sporova. Navedeni zakon je stupio na snagu osmog dana od dana objavljivanja u Službenom glasniku Republike Srbije, a primenjuje se od 01.01.2015. godine, osim odredaba čl. 6. do 8. i čl. 33. stav 5. koje će se primenjivati od dana pristupanja Republike Srbije Evropskoj uniji.

Medijaciju u Srbiji kao i u ostalim državama obavljaju medijatori-posrednici, koji prolaze osnovnu obuku i nakon nje i sticanja fakultetske diplome, upisuju se u registar Ministarstva pravde. Obukom potencijalnih medijatora bave se pre svega nevladine organizacije.

Medijacija u Crnoj Gori

U crnogorskom zakonodavstvu posredovanje je regulisano Zakonom o posredovanju[3], Zakonom o parničnom postupku, i Porodičnim zakonom. Posredovanje je zakonom definisano kao postupak u kojem stranke, uz pomoć jednog ili više posrednika, pokušavaju da reše spor. Posredovanje je moguće u građanskim sporovima  privrednim sporovima, porodičnim sporovima i radnim sporovima, i to nakon što se postupak pokrene pred sudom. Ako se stranke nisu drukčije sporazumele, pokretanjem postupka posredovanja ne prekida se zastarevanje u odnosu na zahteve koji su predmet postupka posredovanja. Obuka i kodeks medijatora je skoro identičan onome u ostalim republikama bivše SFRJ. Kao i u ostalim republikama bivše SFRJ (sa izuzetkom Slovenije), građani se ređe odlučuju na medijaciju, već imaju tendenciju da stvari rešavaju na sudu.

Medijacija u Hrvatskoj

U Hrvatskoj se medijacija prvi put koristila još 2000. Godine u slučaju Končar Group u rešavanju unutrašnjih sporova. Već krajem 2003. Osnovano je Hrvatsko udruženje medijatora koje je kasnije imalo veliku ulogu u promociji, edukaciji i međunarodnoj saradnji. Osnovu zakonodavnog okvira mirenja u Hrvatskoj čine Zakon o mirenju koji je donet 2011[4].

Prema Zakonu o mirenju, „mirenje je svaki postupak, bez obzira na to sprovodi li se u sudu, instituciji za mirenje ili izvan njih, u kojem stranke nastoje sporazumno rešiti spor uz pomoć jednog ili više izmiritelja koji strankama pomažu postići nagodbu, bez ovlašćenja da im nametnu obavezujuće rešenje“.Kao načela na kojima se zasniva mirenje navedena su načela dragovoljnosti, učinkovitosti postupka, jednakog postupanja sa strankama, autonomije stranaka u postupku, povjerivost postupka i nepristrasnost izmiritelja.

 U Hrvatskom pravu mirenje je obavezno u tri slučaja: 1) kada fizičko ili pravno lice želi pokrenuti parnicu protiv Republike Hrvatske, dužno je da se obrati nadležnom državnom odvjetništvu sa zahtevom za mirno rešavanje spora, 2) u slučaju spora o sklapanju, izmene ili obnovi kolektivnog ugovora ili drugog sličnog spora koji može dovesti do štrajka ili drugog oblika industrijske akcije, te neisplate zarada, odnosno naknade zarada, i 3) u slučaju razvoda braka koji je pokrenut tužbom ili sporazumnim zahtevom, a bračni drugovi imaju maloletnu ili usvojenu decu ili decu nad kojom je produženo roditeljsko pravo nakon punoletnosti[5].U Republici Hrvatskoj postoje sledeći oblici mirenja: 1) mirenje pred sudom, 2) mirenje pred ostalim domaćim institucijama i 3) vansudsko poravnanje u krivičnom postupku[6].

Medijacija u Bosni i Hercegovini

Za uvođenje medijacije u Bosni i Hercegovini od presudnog značaja je bilo formiranje Udruženja medijatora u BiH, koje je bilo nosilac ideje i aktivnosti na stvaranju pravnog okvira i promociji medijacije kao alternativnog načina rešavanja sporova. Zakon o postupku medijacije[7] usvojen je u junu 2004. godine. Prema zakonskom rešenju, medijacijom se mogu baviti sve osobe koje ispunjavaju opšte uslove za zapošljavanje, uz posebne uslove koji se odnose na visoku stručnu spremu, završenu obuku o medijaciji i registrovanje medijatora. U BiH medijacija se sve više uvodi i primenjuje u različitim oblastima, ponekad se i različito naziva i reguliše uz sve specifičnosti oblasti kojima se bavi. Zakon o advokaturi Federacije BiH npr. predviđa medijaciju kao način rešavanja sporova između članova Advokatske komore. Porodični zakon Federacije BiH predviđa obaveznu medijaciju pre razvoda braka, pri čemu je uloga medijatora da pokuša da otkloni uzroke konflikta između bračnih partnera, informiše ih o posledicama razvoda, te ukoliko mirenje nije moguće posreduje u pregovorima o tome sa kim će živeti maloletno dete, načinu održavanja odnosa deteta sa drugim roditeljem i o ostalim sadržajima roditeljskog staranja. Iako je Zakon o posredovanju je relativno nova, usvojena 2006. godine, dopunjen 2009. godine, okvirna procena njegove primene je da nas daleko od ispunjavanja glavni cilj, a to je da olakša suda rezoluciju sporovi, oni mogu odlučiti za kraće vreme i za njih ne izdvaja više sredstva.

Medijacija u Makedoniji

Medijacija u Makedoniji ima slične korene ali i odlike kao i medijacija u Srbiji, Crnoj Gori i BiH. I u Makedoniji postoji Zakon o medijaciji[8], kao i slična obuka i kodeks medijatora. Glavni razlozi slabe primene zakona, leži u nedostatku tradicije u makedonskom društvu za medijaciju, nedostatak svesti stručne i šire javnosti o prednostima medijacije, tendencija građana da idu na sud umesto da stvar reše dogovorom. Medijatori Makedoniji očekuju da će se medijaciji u budućnosti najviše korisiti za rešavanje građansko-pravnih sporova, posebno u oblasti bračnog i porodičnog prava. Posebno u pogledu zaštite prava i interesa dece,u slučaju spora za vršenje roditeljskog prava tokom ili nakon razvoda braka.

Medijacija u Sloveniji

Nastala je kao pilot-projekat Okružnog suda u Ljubljani 2001. godine. I od tada je Slovenija mnogo napredovala na ovom polju. Donela je niz zakona, ekvivalentnim onim u ostalim zemljama bivše Jugoslavije, ali je mnogo više uradila na primeni. Slovenija takođe primenjuje medijaciju u najviše pravnih grana. Od radnih sporova i diskriminacije do zaštite pacijenata.

Slovenački Kodeks medijatora, donelo je Udruženje medijatora Slovenije i on je na snazi od 2007. U Sloveniji je medijacija najbolje prihvaćena od građana u poređenju sa drugim državama bivše Jugoslavije. Obuka za medijatore je slična kao i u drugim republikama bivše SFRJ. Ovom prilikom, zbog formata rada nemamo priliku za duži opis medijacije u državi koja ima najefikasnije pravosuđe i koja je najviše napredovala na polju medijacije i koja svakako zavređuje da bude tema jednog posebnog stručnog rada.

Presek stanja  medijacije u Srbiji i ostalim državama bivše Jugoslavije

Kada pričamo o medijaciji na prostoru bivše SFRJ, moramo napraviti diferencijaciju. Članice EU, Slovenija i Hrvatska se izdvajaju u odnosu na druge republike bivše SFRJ. Slovenija je za sada daleko najviše odmakla, sledi je Hrvatska, dok su ostale zemlje bivše Jugoslavije, na skoro istom nivou primene i razvitka medijacije. Još je dalek put da medijacija dobije širu primenu ali i u zemljama bivše Jugoslavije koje nisu članice EU su primetni određeni pomaci. To je važno, jer medijacija je verovatno najbolji, najjednostavniji i najjeftiniji način da se smanji broj predmeta u sudovima i rasterete sudije. Medijatori vole da kažu – Nakon sudskog postupka dve strane obično postaju neprijatelji, nakon medijacije oni postaju saradnici. Ona je mogući lek za hronične probleme pravosuđa država nastalih raspadom SFRJ.


Izvori:

[1]http://www.osnovnisudkv.rs/home/index.php/lat/medijacija-meni1

[2]Zakon o parničnom postupku, „Sl. glasnik RS“, br. 125/2004, u daljem tekstu ZPP iz 2004. godine

[3]„Sl. list RCG“, br. 30/2005 i 29/2012.

[4]„Narodne novine“, br. 18/2011, u daljem tekstu Zakon o mirenju

[5]H. Čičin-Šain, Aspekti pravnog uređenja mirenja u Hrvatskoj, Pravnik, Vol. 44, No. 88, Zagreb, 2010, str. 112

[6]M. Milošević, Alternativno rešavanje sporova s posebnim osvrtom na medijaciju, Beograd, 2014, str.  63-64

[7]„Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 37/04.

[8]Zakon za medijaciju, Služben vesnik br. 188/2013


AUTOR TEKSTA: Miloš Dimić.


*Napomena: Tekstovi u okviru Projekta Law bloggers / Pravni blogeri priredjeni su u vidu stručnih radova i predstavljaju vrstu pisanog rada koji sadrži korisne priloge iz domena određene struke. Stručni rad ne mora biti izvorno istraživanje i ne mora sadržati nove, originalne naučne spoznaje i rezultate. Njegova osnovna svrha sastoji se u prikupljanju i tumačenju već poznatih činjenica, informacija, stavova i teorija, na način koji doprinosi širenju naučnih spoznaja, razvijanju novih pristupa u interpretaciji i primeni postojećih naučnih rezultata i prilagođavanju tih rezultata potrebama savremene teorije i prakse. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda,  ne odgovara za tumačenje prikupljenjih činjenica, informacija, stavova i teorija u autorskom radu, svaki autor odgovara za tačnost informacija u svom radu.


Svako kopiranje, umnožavanje, objavljivanje i distribuiranje celine ili delova teksta predstavlja povredu autorskog prava i krivično delo (shodno odredbama Zakona o autorskom i srodnim pravima i  Krivičnog zakonika).

Korišćenje delova teksta dozvoljeno je shodno autorskom pravu i uz saglasnost Udruženja Nomotehnički Centar kao i autora: Miloš Dimić.


ODRICANJE OD ODGOVORNOSTI – Sadržaj internet mesta služi u informativne i edukativne svrhe. Odgovarajući pravni instrumenti imaju prednost u odnosu na informacije sadržane na internet prezentaciji. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda ne prihvata odgovornost za bilo kakvu upotrebu infromacija sadržanih na internet prezentaciji.