Pravni blog

Deca i bezbedno korišćenje interneta

Članak se bavi bezbjednošću djece na internetu, njihovoj zaštiti ali i nemoći da se spriječe različiti vidovi zloupotreba koje se čine nad najmlađim uzrastom. Poseban akcenat je stavljen na roditelje ali i autore sajtova da zaštite najmlađe pojedince društvene zajednice. Komentarisanjem postojećih zakonskih rješenja u Srbiji i okruženju ali i međunarodnih dokumenta koja su usvojena i kojima se štite prava djeteta nastoje se prikazati mehanizmi zaštite djece od online nasilja ali i poboljšanje njihovog položaja prilikom korišćenja različitih sadržaja na internetu. Takođe, članak razmatra uticaj interneta na pshološki razvoj djece i formiranje ličnosti djeteta, kao i upotrebe popularnih socijalnih mreža i pokušajima da se zaštite na istim.

Napredak tehnologije omogućio je pristup internetu gotovo svakoj osobi bez obzira na godine ili bilo koju drugu različitost. Stoga, djeca kao najmlađi članovi društvene zajednice izloženi su različitim sadržajima ali i zloupotrebama koje vrebaju na internetu. U okviru nacionalnih, pozitivnopravnih propisa ali i međunarodnih akata nastoji se primarno ostvariti zaštita djece i bezbjednosni pristup različitim sajtovima na globalnoj mreži. Djeca nisu dovoljno psihički razvijena da uoče opasnosti i zloupotrebe na internetu, te su često i na meti različitih hakera ali i izvršioca krivičnih djela protiv polne slobode.

Pozitivnopravni propisi Srbije i u okruženju imaju tendenciju u pogledu bezbjedne upotrebe interneta za djecu ali i sprječavanja bilo kojeg vida zloupotrebe prilikom primjene i korišćenja online sadržaja od strane najmlađih lica.

Krivičnim zakonikom Srbije [1] posebno se  navodi u čl. 185 krivično djelo (u okviru grupe krivičnih djela protiv polne slobode): Prikazivanje, pribavljanje i posedovanje pornografskog materijala i iskorišćavanje maloletnog lica za pornograafiju. S obzirom na  mogućnost širokog spektra radnje izvršenja prvenstveno putem različitih socijalnih mreža pri izvršenju ovog krivičnog djela vrlo se lako uspijevaju žrtve ubijediti da isto nije ni učinjeno niti da su u konkretnom slučaju ugrozili bezbjednost ili sigurnost djeteta.

Svakako da je najvažniji zadatak i odgovornost na roditeljima da primjete promjene ponašanja kod djece od razdraganosti do depresije ili “povlačenja u sebe”. Roditelji su ti koji predstavljaju prvu prepreku u pogledu mehanizama zaštite djece i koji su ključni faktor zaštite mališana na internetu.

Kako svijetu tako i u Srbiji pokrenute su brojene akcije i projekti u pogledu zaštite djece prilikom surfovanja internetom.

Različiti programi[2] omogućavaju limitiranje djece prilikom korišćenja interneta. K9 WEB protection predstavlja program koji ne zauzima mnogo memorije a svakako da je koristan u pogledu ograničenja sadržaja koji može biti štetan ili ugrožavajući za najmlađe pojedince društva. Na taj način prilikom korišćenja interneta preko ovog programa, prepoznaju se sadržaji koji nisu primjereni dječijem uzrastu te se onemogućava otvaranje istih.

Shodno uviđanju opasnosti koja vreba na internetu postoje broji tzv. veb čitači kao što su  Buddy Browser, PikLuk, My Kids browser, KidZui, KidRocket, Surf Knight, Zac Broswer [3].

Konvenciju UN o pravima deteta svakako da nastoji da zaštiti decu i njihova osnovna prava a od posebne važnosti su protokoli koje su donjela nacionalna zakonodavstva radi unaprijeđenja primjene odredaba Konvencije .[4] U skaldu sa Nacionalnom akcijom Saveta za prava deteta Vlade Republike Srbije[5] usvojen je i Opšti protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja.[6] Odredbe Konvencije odnose se na zaštitu deteta od:

  • fizičkog i mentalnog nasilja, zloupotrebe i zanemarivanja (član 19);
  • svih oblika seksualnog iskorišćavanja i seksualnog zlostavljanja (član 34); • otmice i trgovine decom (član 35);
  • svih drugih oblika iskorišćavanja ( eksploatacije) štetnih po bilo koji vid detetove dobrobiti ( član 36);
  • nehumanih i ponižavajućih postupaka i kažnjavanja (član 37).

Takođe, odredbom člana 39. Konvencije određena je obaveza države da obezbedi mere podrške za fizički i psihički oporavak deteta – žrtve nasilja i njegovu socijalnu reintegraciju[7]

Online nasilje je društveni problem modernog doba zakonski okviri su na zadovoljavajućem nivou ali problem je u ne prijavljivanju krivičnih djela protiv polne slobode i raznolikim mogućnostima izvršenja istih krivičnih djela.

Stoga na samoj državi je da utiče na podizanje svijesti roditelja o opasnosti koja postoji za djecu koja provode makar i sat vremena dnevno na internetu,  da ostvare bolji društveni kontakt sa djecom, da unaprijedi položaj porodice u društvu. Jedno od mogućih rješenja bi bilo i da se uvedu u školama radionice ili edukativni časovi, prezentacije na kojima bi se predočili djeci kolika je zapravo opasnost prilikom korišćenja interneta ili “chatovanja” sa nepoznatim licima. Roditelji su ti kojima ključnu ulogu u zaštiti djece od internet nasilja ali i škole, centri za socijalni rad, kao i sama država putem zakona i drugih akata kojima će dodatno unaprijediti dječiju upotrebu interneta ali i ne dozvoliti bilo kakvo narušavanje njihovog ugleda, dostojanstva ili razvoja ličnosti.


Izvori:

[1] Krivični zakonik (“Sl. glasnik RS br. 85/2005, 88/2005, 107/05, 72/09, 111/09, 121/12, 104/13, 108/14, 94/16)

[2]  dostupno na http://www1.k9webprotection.com/,  pristupljeno 10.02.2017 god.

[3]  dostupno na https://zacbrowser.com/home/ /,  pristupljeno 09.02.2017 god

[4]Ujedinjene nacije, Konvencija o pravima deteta (1989),  dostupno na: https://www.unicef.org/serbia/Konvencija_o_pravima_deteta_sa_fakultativnim_protokolima(1).pdf, pristupljeno 10.02.2017 god.

[5]  Vlada Republike Srbije (2004) Nacionalni plan akcije za decu za period 2005-2015 god,februar, 2004,  Beograd

[6] Vlada Republike Srbije (2005), Opšti protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja, avgust, 2005, Beograd, dostupno na:  http://www.minrzs.gov.rs/files/doc/porodica/zlostavljanje

/Opsti%20protokol%20zlostavljanje%20i%20zanemarivanje%20deca.pdf, pristupljeno 09.02.2017 god.

[7] Zakona o ratifikaciji Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta (“Službeni list SFRJ” – dodatak: Međunarodni ugovori, broj 15/90 i “Službeni list SRJ” – dodatak: Međunarodni ugovori, br. 4/96 i 2/97)


Literatura:

Zakona o ratifikaciji Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta (“Službeni list SFRJ” – dodatak: Međunarodni ugovori, broj 15/90 i “Službeni list SRJ” – dodatak: Međunarodni ugovori, br. 4/96 i 2/97);

Vlada Republike Srbije (2004) Nacionalni plan akcije za decu za period 2005-2015 god,februar, 2004,  Beograd;

Vlada Republike Srbije (2005), Opšti protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja, avgust, 2005, Beograd, dostupno na:  http://www.minrzs.gov.rs/files/doc/porodica/zlostavljanje

/Opsti%20protokol%20zlostavljanje%20i%20zanemarivanje%20deca.pdf, pristupljeno 09.02.2017 god;

Ujedinjene nacije, Konvencija o pravima deteta (1989),  dostupno na: https://www.unicef.org/serbia/Konvencija_o_pravima_deteta_sa_fakultativnim_protokolima(1).pdf, pristupljeno 10.02.2017 god;

http://www1.k9webprotection.com/,  pristupljeno 10.02.2017 god;

https://zacbrowser.com/home/ /,  pristupljeno 09.02.2017 god;


Autor teksta: Dea Tršić


*Napomena: Tekstovi u okviru Projekta Law bloggers / Pravni blogeri, priredjeni su u vidu stručnih radova i predstavljaju vrstu pisanog rada koji sadrži korisne priloge iz domena određene struke. Stručni rad ne mora biti izvorno istraživanje i ne mora sadržati nove, originalne naučne spoznaje i rezultate. Njegova osnovna svrha sastoji se u prikupljanju i tumačenju već poznatih činjenica, informacija, stavova i teorija, na način koji doprinosi širenju naučnih spoznaja, razvijanju novih pristupa u interpretaciji i primeni postojećih naučnih rezultata i prilagođavanju tih rezultata potrebama savremene teorije i prakse. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda,  ne odgovara za tumačenje prikupljenjih činjenica, informacija, stavova i teorija u autorskom radu, svaki autor odgovara za tačnost informacija u svom radu.


Svako kopiranje, umnožavanje, objavljivanje i distribuiranje celine ili delova teksta predstavlja povredu autorskog prava i krivično delo (shodno odredbama Zakona o autorskom i srodnim pravima i  Krivičnog zakonika).

Korišćenje delova teksta dozvoljeno je shodno autorskom pravu i uz saglasnost Udruženja Nomotehnički Centar kao i autora: Dea Tršić.


ODRICANJE OD ODGOVORNOSTI – Sadržaj internet mesta služi u informativne i edukativne svrhe. Odgovarajući pravni instrumenti imaju prednost u odnosu na informacije sadržane na internet prezentaciji. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda ne prihvata odgovornost za bilo kakvu upotrebu infromacija sadržanih na internet prezentaciji.